ข้าวหลามบ้านหินลุ่ย…ปริญญาภูมิปัญญาท้องถิ่น

17 Jan

 

ขึ้นชื่อว่า จ.ภูเก็ต ไม่ว่าจะเป็นซอกหลืบไหน จะต้องมีแหล่งกินแหล่งเที่ยวที่น่าสนใจอยู่เสมอ ชื่อ "บ้านหินลุ่ย" คงไม่ค่อยคุ้นหูนักท่องเที่ยวสักเท่าไหร่แต่ความน่าสนใจอยู่ที่หมู่บ้านแห่งนี้เป็นแหล่งผลิตข้าวหลามขึ้นชื่อที่เป็นเอกลักษณ์โดดเด่นของภูเก็ต

ข้าวหลามภูเก็ตต่างจากข้าวหลามหนองมน ของดีเมืองชลบุรี ตรงกระบอกข้าวหลามที่มีการเหลาเปลือกนอกที่แข็งของไม้ไผ่ออกจนเหลือเปลือกสีขาวนวลพร้อมฉีกออกด้วยปลายนิ้ว เนื้อข้าวหลามบ้านหินลุ่ยจะแห้ง แต่นุ่ม มัน เวลาลอกเปลือกข้าวหลามออกจะมีเยื่อไม้ไผ่บางๆห่อหุ้มข้าวหลามไว้ ถือรับประทานได้ไม่ติดนิ้วเหนอะหนะ

"ข้าวหลาม" มักเป็นของทานเล่นยามบ่ายของชาวภูเก็ตในอดีต จิบกับโกปี้ (กาแฟพื้นเมืองภูเก็ต) อาม่าอากงถูกอกถูกใจเพราะนุ่มหนึบหนับ เคี้ยวง่าย  ทั้งอิ่มทั้งอร่อย ลูกเล็กเด็กแดงก็ชอบอกชอบใจไม่แพ้กัน ของขบเคี้ยวภูมิปัญญาท้องถิ่นประเภทนี้ยังเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ด้วยบรรจุภัณฑ์นั้นมาจากธรรมชาติล้วนๆ ทั้งกระบอกข้าวหลามจากต้นไผ่ จุกปิดกระบอกข้าวหลามก็มาจากกาบมะพร้าวห่อด้วยใบตอง ต่างกับยุคนี้สมัยนี้ที่ขยันสรรค์สร้างบรรจุภัณฑ์สวยงาม บาดตาบาดใจ หลังบริโภคเสร็จก็ทิ้งไว้แต่ความสวยงามที่ย่อยสลายได้ยากเกิดปัญหาตามมาอีกมากมาย

คุณป้าๆที่บ้านหินลุ่ยเล่าให้ฟังว่า บ้านหินลุ่ยเป็นแหล่งผลิตข้าวหลามมานานแล้วแต่จะอยู่ในลักษณะที่ต่างคนต่างทำขาย จากนั้นมีการรวบรวมกลุ่มกันขึ้นมาเพื่อลดต้นทุนการผลิต และพัฒนาคุณภาพข้าวหลามให้ได้มาตรฐานเดียวกัน เพิ่มกำลังการผลิตและเพิ่มรายได้ให้ชุมชน ข้าวหลามทุกกระบอกจะมีตราประทับของกลุ่มพร้อมหมายเลขอ้างอิง หากไม่ได้คุณภาพจะเรียกสมาชิกผู้ผลิตข้าวหลามมาแจ้งให้มีการปรับปรุงคุณภาพต่อไป

กว่าจะเป็นข้าวหลามบ้านหินลุ่ยที่ขึ้นชื่อ ก็ต้องใช้ความชำนาญประกอบกับเคล็ดลับเล็กน้อย แม่บ้านท่านหนึ่งแอบกระซิบให้ฟังว่า เคล็ดลับความอร่อยของข้าวหลามบ้านหินลุ่ยเริ่มต้นตั้งแต่การคัดไม้ไผ่ที่จะนำมาทำกระบอกข้าวหลาม ซึ่งจะใช้ ไม้ไผ่สีสุก ลำยาวผิวเรียบมันสีเขียวเข้มเพราะเป็นไผ่คุณภาพดี จากนั้นจะนำมาตัดแบ่งเป็นปล้องๆความยาวประมาณ 1 ศอก

ข้าวเหนียวที่จะทำข้าวหลามจะต้องแช่น้ำทิ้งไว้ไม่ต่ำกว่า 6 ชั่วโมงเพื่อให้เมล็ดข้าวพองตัว หลังจากนั้นจึงนำไปกรอกลงในกระบอกไม่ไผ่ประมาณหนึ่งส่วนสามของกระบอกตามด้วยน้ำกะทิที่ผสมน้ำตาลและน้ำใบเตยเพื่อให้มีรสชาติหวานหอมกลมกล่อม ปิดกระบอกไม้ไผ่ด้วยเนื้อในของกาบมะพร้าวที่ห่อด้วยใบตอง

คุณป้าท่านเดิมพาพวกเราไปยังลานโล่งๆที่มีหลังคาคลุมเพื่อกันฝน เราสังเกตเห็นกองถ่านเป็นทางยาวราวๆ 8 เมตร เหนือกองถ่านราวครึ่งฟุตมีรางเหล็กลักษณะคล้ายรางรถไฟเหาะทอดตัวยาวพอๆกับความยาวของกองถ่าน คุณป้าอธิบายว่า นี่คือ เตาเผาข้าวหลาม เหล็ก2เส้นที่ตีคู่ขนานกันนั้นเพื่อประคองกระบอกข้าวหลามให้ตั้งตรง จากนั้นข้าวหลามเกือบร้อยกระบอกจะถูกลำเลียงมายังเตาเผา ราวๆ1ชั่วโมง ข้าวหลามหอมมันรสชาติกลมกล่อมก็สุกอุ่นอยู่ในกระบอก

 

มือเฉาะคนเก่งรับหน้าที่ดำเนินการต่อโดยใช้พร้าเฉาะเปลือกแข็งของไม้ไผ่ทิ้งไป มืออีกข้างที่สวมถุงมือไว้กันความร้อนจากกระบอกข้าวหลามหมุนกระบอกข้าวหลามอย่างรวดเรวในขณะที่อีกข้างฟันพร้าลงบนเปลือกแข็งของไม้ไผ่อย่างช่ำชองดูแล้วน่าสนุกแต่ป้าไม่อนุญาตให้ทำ เพราะกลัวนิ้วจะหลุดแทนเปลือกไม้ไผ่ คงสยองน่าดู

เพียงแค่เนื้อสีขาวนวลของไม้ไผ่โผล่มาอวดสายตาผู้คนยังไม่ถือว่าเสร็จสิ้น แม่บ้านอีกกลุ่มหนึ่งรับหน้าที่เหลากระบอกข้าวหลามให้บางเฉียบพิสูจน์ฝีมือและคุณภาพงานของชาวบ้านหินลุ่ย ระหว่างทำงานก็จับกลุ่มพูดคุยเรื่องสัพเพเหระเป็นการทำงานที่รื่นเริงทีเดียว จากนั้นก็ประทับตราสินค้าก่อนนำออกจำหน่ายในแถบอำเภอถลางและตัวเมืองภูเก็ต

ช่างน่าเสียดายที่ใครหลายคนทำได้แค่เพียงฉีกเปลือกข้าวหลามที่บางเฉียบก่อนที่จะเคี้ยวและกลืนข้าวหลามลงท้องและโยนเปลือกมันทิ้งไปอย่างไม่แยแส สำหรับเรา ทุกครั้งที่ข้าวหลามบ้านหินลุ่ยอยู่ในมือ นอกจากความนุ่มและหอมมันของข้าวหลามแล้ว มิตรภาพและความรู้ที่ป้าๆแบ่งปันให้กับหลานๆ อันน่าประทับใจในวันนั้นยังคงคุกรุ่นอยู่ในความทรงจำไม่รู้คลาย เราทั้งอิ่มท้องและอิ่มใจเมื่อได้นึกถึงวันที่ไปเยือนบ้านหินลุ่ย

หลายคนอาจไม่เคยคิดว่าภูมิปัญญาความรู้มักแอบแฝงตัวอยู่ในชุมชนใกล้ตัวเรา มิใช่แต่ในตำรา เพียงแต่เรารู้จักเสาะแสวงหา ประสบการณ์ที่ได้มีค่ายิ่งกว่าปริญญาใดๆ เพราะนั่นหมายถึง ปริญญาภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่เชื่อมโยงผู้คนให้ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน มีศรัทธาต่อกันและช่วยให้คนรุ่นหลังเข้าใจและเห็นคุณค่าของมรดกตกทอดทางวัฒนธรรมจากรุ่นสู่รุ่น

โดย: คุณหนูหริ่ง

ภาพเด็กๆ (แพร-โอม-พลอย-มุก-แบม-แบล)ที่ร่วมทริป "ข้าวหลามบ้านหินลุ่ย" สนุกสนานกับการเล่นคลื่นที่หาดสุรินทร์

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: